ronaldvannoorden.com

De mededeling ‘Ik heb een boek geschreven’ heeft zich in de loop van mijn leven ontwikkeld van een hoopvolle aankondiging tot een vorm van lachwekkende aandachttrekkerij. Deze observatie raakt aan iets pijnlijk herkenbaars over hoe we publieke expressie zijn gaan ervaren. Wat ooit een legitieme prestatie was – het voltooien van een manuscript, het destilleren van gedachten tot een coherent geheel – is verworden tot een signaal dat vaak meer wantrouwen dan bewondering oproept. De inflatie van auteurschap heeft het prestige ervan gedevalueerd. Iedereen kan nu een boek ‘schrijven’, het uploaden, het op Amazon zetten. De technische drempel is verdwenen, en daarmee ook een deel van de culturele betekenis.

Maar er speelt meer. We zijn collectief cynischer geworden over claims op aandacht. “Ik heb een boek geschreven” roept nu vragen op als: Is het goed? Heeft iemand het gelezen? Heb je het zelf uitgegeven omdat geen enkele uitgever het wilde? Gaat het eigenlijk gewoon om je LinkedIn-posts die je hebt gebundeld? De verklaring wordt verdacht omdat we inmiddels weten dat publiceren niet langer filtert op kwaliteit of relevantie.

Tegelijk zit er ook iets weemoedigs in mijn formulering; alsof ik mijn eigen jongere zelf zie, voor wie die zin nog glansde van belofte en ontzag. Die transformatie van hoopvol naar lachwekkend is misschien niet alleen een culturele verschuiving, maar ook een persoonlijke: de erosie van naïviteit, het verlies van geloof in de maatschappelijke waarde van mijn individuele stem. En toch blijf ik buitenkanten van boeken vervaardigen. En iets van een inhoud schrijven. Ondanks het cynisme, ondanks de vloed. Misschien is dat juist het punt: dat de daad zelf moet volstaan, los van de receptie.

Ik wil ook kwijt dat ik het een goede ontwikkeling vind; als er meer van iets is, daalt de waarde ervan. Dat geldt ook als iets makkelijker tot stand gebracht kan worden. In een tijd waarin iedereen permanent publiceert maar zelden nog leest, klinkt het schrijven van een boek bijna als een anachronisme. Alsof men zegt: ik heb iets gemaakt dat tijd kost, in een cultuur die vooral snelheid beloont en zichtbaarheid verwart met betekenis. Het boek bestaat nog wel, maar lijkt steeds vaker een misplaatste grap in een wereld die liever samenvat dan verdiept.

Ik word er eerlijk gezegd niet cynisch van maar blij. Voor mij persoonlijk heeft het gunstige gevolgen. Nu ben ik eindelijk in staat om te genezen van mijn ijdelheid. Ooit zei ik ‘Ik heb een boek geschreven’ met een zekere schroom, later met trots, en tegenwoordig bijna verontschuldigend. Zo ben ik teruggekeerd bij mijn bescheiden zelf, maar met het inzicht van een volwassene die geleerd heeft dat de waarde van zijn werk niet afhangt van erkenning.

Eerst was die bescheidenheid noodgedwongen; een aanpassing aan de realiteit van devaluatie. Maar gaandeweg voelde het als bevrijding. Schrijven zonder de last van verwachtingen, zonder de dwang om gehoord te worden, blijkt een verlichting. De ijdelheid viel van me af niet als een deugd die ik veroverde, maar als een illusie die ik losliet.

En nu stel ik de vraag of dat ook zal gebeuren met al onze andere protserige kunstjes; nu artificiële intelligentie ze moeiteloos repliceert en verfijnt? Als machines straks beter schrijven, componeren en redeneren dan wij, zullen we dan collectief genezen van de zelfoverschatting die zo lang aan creativiteit kleefde? Misschien is dat de eigenlijke belofte van deze technologie; niet dat zij ons vervangt, maar dat zij ons bevrijdt van de noodzaak om indruk te maken. Dan rest alleen nog de daad zelf: het maken, het denken, het schrijven, zuiver omdat het gedaan moet worden, door ons, voor onszelf.