Dag: 6 november 2025

Pas op, ze tellen je lettergrepen!

Als de kip zonder kop haar haat preekt, vos let op je passies.

Het anti-intellectualisme viert hoogtij. Wie verstand heeft van complexe zaken en dat laat blijken, wekt tegenwoordig méér wantrouwen dan respect. Of, zoals Ilja Leonard Pfeijffer onlangs schreef: ‘Niets roept zoveel haat op bij het electoraat als deskundigheid.’¹ Het is een pijnlijke constatering: intellect en kennis lijken een belemmering, geen voordeel.

Verstand onder vuur. Wanneer kennis haat oproept. Ilja Leonard Pfeijffer in De Morgen.

Het is een fenomeen dat Richard Hofstadter in Anti-Intellectualism in American Life² al decennia geleden analyseerde. Mensen voelen zich bedreigd door expertise; kennis wordt verdacht en intellectueel debat bespot. Recente studies, zoals die van Morgan Marietta³, tonen dat dit anti-intellectualisme ook hedendaagse politiek kleurt. Het is geen louter ideologische kwestie: het heeft concrete gevolgen voor beleid en samenleving. Matthew Motta⁴ beschrijft hoe wantrouwen tegenover experts de aanpak van klimaat, economie en volksgezondheid ondermijnt.

Ook in Europa, zoals Eric Fassin⁵ laat zien, manifesteert dit zich op subtiele manieren: culturele en politieke spanningen voeden een afkeer van wie meer weet. Het is een paradox: in een tijd van complexe vraagstukken worden juist kennis en kritisch denken het meest gemeden. Hoe herstellen we het vertrouwen in verstand, wanneer expertise zo vaak wordt bespot? Misschien begint het klein: nieuwsgierig blijven, uitleggen en het durven erkennen van feiten, ook als ze ongemakkelijk zijn. Want juist kennis, en niet oppervlakkige instincten, kan ons leiden door de ingewikkelde tijden die ons te wachten staan.

Het tijdperk van anti-intellectualisme is aangebroken, waarin deskundigheid een last lijkt of zelfs een gevaar voor je leven. Sander Donkers in de Volkskrant.

Bronnen:

  1. Pfeijffer, Ilja Leonard. “Niets roept zoveel haat op bij het electoraat als … deskundigheid.” De Morgen, 2 november 2025. Link
  2. Hofstadter, Richard. Anti-Intellectualism in American Life. New York: Knopf, 1963.
  3. Marietta, Morgan. Intellectualism, Anti-Intellectualism, and Epistemic Hubris in Red and Blue America. Cambridge University Press, 2021.
  4. Motta, Matthew. Anti-Intellectualism and Its Pernicious Policy Consequences. Oxford University Press, 2024.
  5. Fassin, Eric. State Anti-Intellectualism and the Politics of Gender and Race. Amsterdam University Press, 2024.