Categorie: Sport

Semantiek als schild

Hoe één voorzetsel het verschil maakt tussen een meeloper en een master.

Beste Stéphanie en Janneke,

In een van jullie laatste podcastuitzendingen van De Shitshow ventileren jullie de ergernis aan mensen die een sweater dragen met het logo van Harvard, terwijl ze nooit aan die universiteit hebben gestudeerd. Als voorbeeld valt de naam van Humberto Tan.

In de laatste uitzending van de podcast Dit is Amerika wil presentator Michiel Vos, die naar jullie heeft geluisterd, van zijn gesprekspartner weten hoe het nou zit: “Heb je op Harvard gezeten of niet?”

De beroemde voetballer Tonny Harvard en zijn Ziggo-fans.

Het is grappig om te horen hoe Humberto hier semantiek gebruikt om toch te kunnen suggereren dat hij daar onderwijs heeft genoten. Hij bezigt namelijk consequent de formulering: “Ik heb bij Harvard gezeten.”

Dat is een prachtig staaltje taalkundige gymnastiek. Het echte antwoord op de vraag van Vos is even simpel als ontnuchterend: nee, hij heeft daar geen reguliere academische graad behaald. De presentator is gewoon in de rechten afgestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam. Met zijn specifieke woordkeuze spreekt hij technisch gezien overigens wel de waarheid; zijn achterwerk heeft daadwerkelijk contact gemaakt met het meubilair op de campus in Cambridge.

In 2016 volgde hij daar namelijk een kortstondige masterclass aan de Harvard Business School. Het betrof de collegereeks The Business of Entertainment, Media, and Sports, gedoceerd door de Nederlandse professor Anita Elberse. Zo’n intensief ‘executive’ traject duurt doorgaans geen jaren, maar slechts een dag of vier. Het is een prestigieuze netwerkcursus waar vermogende prominenten aanschuiven; Tan deelde de collegebanken destijds met onder anderen acteur Channing Tatum en rapper LL Cool J.

Zijn zorgvuldig gekozen bewoordingen functioneren als een schild. Het voorkomt de valse claim van een volwaardige master of PhD, terwijl de elitaire associatie met het instituut subtiel overeind blijft. Een even slimme als ironische strategie om status te cultiveren.

Aangezien beide podcasten onder de vleugels van Tonny Media vallen, vermoed ik dat ik jullie hiermee geen schokkend nieuws breng en dat de onderlinge ergernissen op de kantoorvloer niet al te hoog oplopen. Maar toch; de anekdote is te vermakelijk om onbenoemd te laten.

Met vriendelijke groet,

Ronald

Lezersreactie:
Laat het ontdekken van de dubbele bodem in het onderschrift van die afbeelding maar aan de scherpte van de lezer over. De klankovereenkomst met ‘sycophants’ is volkomen duidelijk.

Antwoord:
Dank je. Bij deze geschrapt.

Haha, hij heeft daar dus niet regulier in de boeken gezeten. Toch vind ik het eigenlijk wel een meesterlijk staaltje verbale acrobatiek. Met die formulering zoekt hij exact de grens op tussen een feitelijke herinnering en pure status, wat maar weer eens bewijst dat de man retorisch ijzersterk is. Wat mij betreft hoeft hij hierom niet direct genadeloos aan de schandpaal; je moet hem de sportiviteit van de woordspeling bijna nageven.
Bram_V

Dat hij bij elke anekdote over zijn ‘Harvard-tijd’ direct de namen van Channing Tatum en LL Cool J laat vallen, maakt het er nou niet bepaald geloofwaardiger op. Als je met Hollywoodsterren en rappers in de collegebanken zit, weet je eigenlijk al dat je niet bezig bent met een gortdroge studie macro-economie, maar met een peperduur netwerkfeestje voor prominenten. Juist de behoefte om die namen te noemen, verraadt de drang naar status.
Eline, Haarlem

Een breuk in het script

Wanneer het leven de vlogger inhaalt.

Bij het openslaan van een roman of het starten van een Netflix-serie sluiten we een stilzwijgend pact met de maker; we accepteren de chaos op het scherm, simpelweg omdat we weten dat er achter de schermen een scenarist waakt over de rode draad. Hoe grillig de plot ook mag lijken, het is een geconstrueerde ononderbrokenheid die ons onvermijdelijk naar een doordacht slot voert. Maar wie zich begeeft in de wereld van de avontuurlijke vlogger, stapt in een verhaal zonder vangnet. Hier is geen sprake van een regisseur die ‘cut’ roept als de realiteit te rauw wordt; hier kan het leven met een botte bijl inhakken op de verhaallijn. Het is de ultieme kwetsbaarheid van de ‘unscripted’ mens: de droom die niet eindigt met een geplande apotheose, maar met een technisch debacle dat geen enkele scriptschrijver had durven indienen bij zijn producent.

Maak kennis met Molly, een jonge vrouw die met haar kanaal Molly’s Sea Stories (mollysseastories op Instagram) de belichaming was van de moderne ontsnappingsdrang. Haar metgezel? De Kyeema, een stalen dame die haar de ultieme vrijheid beloofde. Het kanaal ademde die typische, aanstekelijke naïviteit van de vroege ontdekkingsreiziger: de oceaan als decor voor een eindeloze zoektocht naar zelfstandigheid en verre horizonten.

Al snel bleek dat de Kyeema niet alleen een schip was, maar een gulzige verzameling mechanische uitdagingen. Wat begon als een romantisch epos, veranderde langzaam in een kroniek van defecte alternatoren, slippende v-snaren en accu’s die de geest gaven. Het avontuur werd een uitputtingsslag waarbij de horizon steeds vaker werd geblokkeerd door een geopende motorkap.

Het centrale motief van dit epos is tevens de meest wrange verklaring voor het uiteindelijke falen: de paradox van de onafhankelijkheid. In de moderne beeldvorming wordt zeilen vaak gepresenteerd als de ultieme ontsnapping aan de maatschappelijke systemen; een leven op eigen kracht, gedreven door de wind. De realiteit is echter dat een zeiljacht een drijvende micro-kosmos is van complexe techniek.

Wie de oceaan opzoekt zonder fundamentele technische vaardigheid, creëert onbedoeld de meest extreme vorm van afhankelijkheid die denkbaar is. In plaats van vrij te zijn, word je een gijzelaar van het toeval. Elke hapering van de motor of elk defect aan de elektronica verandert de kapitein in een toeschouwer van haar eigen ondergang. Het gebrek aan ‘wetenschappelijke soundness’ – de nuchtere kennis van hoe krachten, corrosie en verbranding op elkaar inwerken – zorgt ervoor dat de droom niet wordt gestuurd door de koers van het roer, maar door de grillen van externe redders. Deze technische onmacht fungeert als een onzichtbaar anker dat, ongeacht de goede bedoelingen, elke voortgang uiteindelijk onmogelijk maakt.

Midden in deze mechanische gijzeling verscheen Tom, de drijvende kracht achter het kanaal What In The World. Hij was de personificatie van de ontbrekende schakel: de man die niet alleen de horizon zag, maar ook begreep hoe je daar moest komen als de wind wegviel. Tom bracht een broodnodige medische interventie voor de Kyeema. Hij reviseerde lieren, verving v-snaren en bracht een kalmte aan boord die alleen voortkomt uit het beheersen van de materie. Voor de kijker was hij de ‘deus ex machina’ die de verhaallijn behoedde voor een voortijdig einde.

Toch was het niet alleen de techniek die de kijkers aan het scherm gekluisterd hield. Er ontstond een onmiskenbare synergie tussen Tom en Molly die de video’s een diepere, bijna literaire laag gaf. We kijken immers liever naar een hart dat klopt dan naar een motor die draait. De tederheid in de interactie en de gedeelde kwetsbaarheid tijdens zware oversteken voedden de hoop op een groter verhaal. Of er nu sprake was van een klassieke romance of een diepe verbondenheid door gedeelde nood; het element van menselijke genegenheid was de lijm die de brokkelige verhaallijn tijdelijk weer tot een eenheid smeedde. Het maakte de reis voor het publiek persoonlijk; de boot werd een thuis, en de tweekoppige bemanning een belofte.

Uiteindelijk bleek de realiteit echter een onverbiddelijke scenarist. In de gedenkwaardige aflevering 100 zagen we hoe de wetten van de fysica en de genadeloze logica van de economie het laatste woord opeisten. De Kyeema was simpelweg “op”. De structurele gebreken en de financiële uitputting dwongen hen tot een besluit dat even onbaatzuchtig als hartverscheurend was: de boot moest worden weggegeven.

Het is het definitieve einde van een verhaallijn die niet bezweek onder een gebrek aan passie, maar onder het gewicht van zijn eigen paradoxen. De droom van vrijheid eindigde in een haven waar de sleutels werden overgedragen; een herinnering achterlatend aan een reis die ons leerde dat je de wereld kunt bevaren op hoop, maar dat je alleen thuiskomt met een werkende dynamo.

Begint het ijs nu pas echt te kraken?

De transformatie van solo naar symbiose en de onzekere koers van het aan wal gaan.

Wat bezielt een mens om de relatieve veiligheid van de Finse kust te verruilen voor de onverbiddelijke grijstinten van de Noordelijke IJszee? Het YouTube-kanaal Alluring Arctic Sailing begon niet als een gelikt mediaproject, maar als een minimalistische studie in menselijke volharding. Juho Karhu, de protagonist van dit epos, belichaamde jarenlang de archetypische solo-zeiler; een man die schijnbaar genoeg had aan een stalen romp, een paar ski’s en de ijzige stilte van de hoge breedtegraden. De vroege jaren van het kanaal werden gekenmerkt door een zekere ascetische esthetiek. Juho navigeerde de fjorden in zijn eentje, waarbij de kijker getuige was van een technische dialoog tussen mens en element.

Hoewel de vroege dagen van Alluring Arctic een frisse wind brachten door de focus op expedities in hoge breedtegraden in plaats van de standaard tropische ‘bikini-zeil-vlogs’, zie je vaak een verzadigingspunt optreden bij dit soort content. YouTube beloont extreem dramatische verhaallijnen, maar bij zeilkanalen treedt er na een paar seizoenen soms ‘avontuur-moeheid’ op bij het publiek; hoe spectaculair de fjorden ook zijn, voor de gemiddelde kijker begint de tiende storm op elkaar te lijken. Tja, en als je dan ook nog voor langere tijd aan land gaat…

Die dynamiek veranderde enigszins toen zijn partner aan boord kwam. Wat aanvankelijk een verslag van nautische ontberingen was, transformeerde in een liefdesverhaal – zo keek ik er althans naar – met nog wel de extreme druk van een onverbiddelijke omgeving, maar ook met beelden van twee jongverliefde mensen. Voor mij monsterde Sohvi Kangasluoma precies op tijd aan. Ik zwijmelde. Ze waren nu in ieder geval samen. Sohvi was een PhD Candidate aan het Arctic Centre van de Universiteit van Lapland toen ze aanmonsterde (inmiddels heeft ze een doctorsgraad). Ze zat in de laatste, zware fase van haar promotietraject en profiteerde optimaal van de reis met Juho door tijdens hun tochten daadwerkelijk onderzoek te doen en aan haar proefschrift te schrijven. De boot was dus niet alleen een vervoermiddel voor ski-avonturen, maar ook een varend laboratorium.

Deze overgang van individuele overlevingsdrang naar een gedeeld lot werd bezegeld met de aanschaf en de collectieve renovatie van een nieuw schip. Het opknappen van de boot fungeerde als een metafoor voor hun gezamenlijke toekomst; een wetenschappelijk onderbouwde herstructurering van hun leven om de meest vijandige omgevingen op aarde te kunnen weerstaan. Het resultaat was een uniek genre: de expedition-romance.

Een van de meest onderscheidende kenmerken van hun reis was de synergie tussen zeilen en skiën. Door berghellingen aan te varen die enkel via het water bereikbaar zijn, creëerden zij hun eigen privé-resort; een vorm van toerisme die zo exclusief is dat de enige getuigen de camera en de poolwind waren. Het was deze combinatie van maritieme kunde en alpine durf die het kanaal naar een eenzaam hoog niveau tilde.

Dit culmineerde in twee monumentale prestaties: De Noordwestpassage; een onderneming met twee goede vrienden waarbij de grenzen van navigatie en groepsdynamiek werden opgezocht. En de Overwintering; het absolute magnum opus. Twee mensen met hun Groenlandse hond Nova – die zij ter plaatse adopteerden, daarmee hun band met het landschap definitief bezegelend – in een bewust ingevroren schip in een verlaten baai. De psychologische en fysieke impact van het ‘vastzitten’ als een bewuste keuze, bood een zeldzame inkijk in een leven dat volledig is losgekoppeld van de moderne tijdrekening.

Toch kent elk verhaal zijn schaduwkanten. De aflevering waarin zij meevoeren met Groenlandse zeehondenjagers zorgde voor een stevige dissonant. Hoewel het een eerlijke, bijna rauwe weergave was van een eeuwenoude overlevingstraditie, botste de bloedige realiteit van de jacht frontaal met de gepolijste verwachtingen van een deel van het westerse publiek. Het was een moment waarop de kijker bruut werd herinnerd aan het feit dat de natuur in de Arctis niet alleen een decor is voor mooie plaatjes, maar een functionele en vaak meedogenloze werkelijkheid. Dat zij deze beelden durfden te tonen, getuigt van een integriteit die zeldzaam is op YouTube, zeker ook omdat die aflevering hen kijkers kostte.

Op dit moment bevindt Alluring Arctic zich in rustiger vaarwater; letterlijk en figuurlijk. ‘Sailing’ is bewust verwijderd uit de titel. Met de boot in de stalling en het paar in een Fins vakantiehuis, is de constante dreiging van het ijs vervangen door de alledaagsheid van het vasteland. Juho heeft bovendien de zakelijke koers verlegd door Patreon de rug toe te keren en abonnementen in eigen beheer te nemen. Patreon is weliswaar de industriestandaard voor het financieel ondersteunen van makers, maar het platform fungeert ook als een machtige tussenpersoon die een aanzienlijk percentage van de inkomsten opeist en de directe communicatie met de achterban bemoeilijkt. Juho’s overstap naar een eigen systeem is een stap naar volledige autonomie die past bij zijn karakter; het is de digitale variant van solo-zeilen waarbij hij liever zelf aan het roer staat van zijn community dan afhankelijk te zijn van de grillen van een extern platform. Het brengt echter ook risico’s met zich mee voor de continuïteit, want zonder de vertrouwde infrastructuur van een grote speler moet hij zijn volgers nu op eigen kracht aan boord houden.

Het succes van dergelijke kanalen stoelt vaak op een constante escalatie van avontuur. Nu de grootste mijlpalen zijn bereikt, rijst de vraag: wat nu? Kan een verhaal dat gedijt bij ontbering, overleven in de geborgenheid van een Finse woonkamer?

Alluring Arctic Sailing heeft bewezen dat een goed verhaal over afzondering paradoxaal genoeg het beste werkt wanneer er op een zeker moment iets van liefde in beeld komt. De interactie tussen twee mensen die op elkaar aangewezen zijn in een bevroren leegte, geeft de kijker een ankerpunt. Maar met het schip aan land en de grote expedities achter de rug, staat het kanaal voor zijn grootste uitdaging: bewijzen dat het de aandacht kan vasthouden zonder de adrenaline van het ijs. Of, om het wat ironischer te formuleren: we hebben ze zien overleven in een bevroren baai met een hond en een afgepaste hoeveelheid leeftocht en scheepsbenodigdheden. De vraag is nu of ze de confrontatie ook zo dapper doorstaan met een stabiele internetverbinding, een dagelijkse sauna en een knapperende haard.

Dat is pas échte overleving.

De Natuurkunde van het Zeilen

Wat houdt je werkelijk droog bij een onverwachte windvlaag: theorie of praktijk?

Gisteren huurde Daan een zeilboot. De verhuurder informeerde of hij al wat uren op het water had doorgebracht. Daan knikte instemmend; hij was immers niet onbekend met het roer. Toch knaagde er een vraag toen hij de haven verliet. Wat is doorslaggevender voor de veiligheid: praktijkervaring achter de helmstok, of theoretisch inzicht in hoe je voorkomt dat een vaartuig omslaat?

Het Dilemma: Sturen of Begrijpen?

Om te beginnen is het belangrijk om te kijken wanneer de wind de meeste invloed heeft op het kantelmoment. Is dat bij een aan-de-windse koers, of wanneer de bries haaks op de romp blaast?

  • Aan de wind (schuin tegen de luchtstroom in): Hier staat het tuig maximaal strak aangetrokken. De luchtstroom volgt de doeken en genereert een forse liftkracht. Omdat de kracht loodrecht op de lengte-as van de boot wordt overgedragen, ervaart het schip een constante hellingshoek.
  • Halve wind (wind op de zijkant): De stroming komt dwars op de romp binnen. Als de lijnen correct zijn gevierd, ontsnapt de wind makkelijker. Het schip haalt bovendien meer vaart, wat de stabiliteit verbetert.

Echter, wanneer je de schoot per ongeluk of onwetend te strak aantrekt op deze koers (een zogeheten overtrim), ontstaat er een compleet andere dynamiek.

De Gevaren van een Overtrokken Zeil

Wanneer je halve wind vaart en de giek onnodig strak trekt, creëer je een onnatuurlijke situatie die de wetten van de aerodynamica tart.

  • De dwarskracht explodeert: De luchtstroom kan niet meer efficiënt langs het doek stromen. De opgewekte kracht wordt omgezet in een gigantische zijwaartse druk.
  • Het kantelmoment neemt toe: Zonder voldoende snelheid in het water kan de kiel de druk niet opvangen. Het vaartuig helt extreem over.

Bij correct getrimde zeilen genereert de boot aan de wind de grootste voorspelbare druk. Maar zodra we spreken over een stuurfout, is een overtrokken zeil op halve wind de absolute koploper in het veroorzaken van een gevaarlijke helling.

De Juiste Reactie op een Windvlaag

Wat doe je wanneer er een plotselinge windvlaag opsteekt? Er zijn twee primaire acties die je kunt ondernemen:

Schoot vieren: Dit is de meest effectieve stap. Door de lijn losser te gooien, laat je de bries ontsnappen.

Oploeven: Draai de boeg iets in de wind. Dit vermindert de invalshoek en de druk op het doek. Doe dit echter niet te ver, want dan verlies je vaart of klapt de luchtstroom aan de verkeerde zijde van het zeil.

Waarom is een halve wind sneller?

Het lijkt misschien contra-intuïtief omdat je bij een halve wind de schoot viert, maar er zijn duidelijke fysieke redenen waarom de vaart toeneemt:

Schijnbare wind (Apparent wind): Zodra de boot snelheid begint te maken op een halve windse koers, verandert de hoek en de kracht van de schijnbare wind. Deze wordt hierdoor gunstiger; dit heeft een extra versnellend effect op het vaartuig.

Minder weerstand (hydrodynamica): Wanneer je scherp aan de wind vaart, genereert het zeil veel zijwaartse kracht. Hierdoor helt het schip flink over en ontstaat er meer weerstand in het water; de romp en de kiel remmen de voorwaartse beweging af. Op een halve windse koers ligt de boot stabieler in het water waardoor de weerstand afneemt.

Optimaal benutten van de wind (aerodynamica): Op een halve windse koers blaast de wind even hard, maar het profiel van het doek kan de windenergie efficiënter omzetten in stuwkracht. De wind hoeft immers niet scherp tegen de eigen koers in te worden gedwongen.

Wetenschappelijke onderbouwing

Wanneer we de zogeheten polardiagrammen (snelheidsdiagrammen) van zeiljachten bekijken, zien we dat de maximale snelheid van een schip vaak wordt behaald bij een halve tot ruime wind. De lift- en sleepcoëfficiënten van het tuig zorgen bij deze hoek voor de meest gunstige verhouding; de stuwkracht is maximaal en de energie wordt niet onnodig verspild aan het corrigeren van een grote hellingshoek of driften.

De gepaste schoenfase

Na de teen-condooms leek het nu weer even: hoge hakken, echte liefde.

Een ernstig geval van keuzestress, dat sommigen zouden bestempelen als een luxeprobleem, leidde tot het volgende berichtje van een vriendin vanuit een chique winkel in Utrecht: ‘Totaal ander onderwerp nu, en ik weet dat er veel ergere dilemma’s bestaan, maar waarom zijn er zo veel lelijke schoenen?’

Ik wist dat zij niets zou hebben aan mijn antwoord, maar ik zat nog in de fase van ad rem willen zijn, dus schreef ik, ook vanuit een winkel: ‘Hoe duurder de schoen, hoe groter de kans dat hij eruitziet alsof hij is samengesteld uit restafval van een orthopedische kliniek en een legodoos. Men noemt dit “avant-garde”, maar wij weten wel beter: het is gewoon een sociaal experiment om te zien hoe ver mensen gaan voor een merklogo.’

Omdat ik precies wist wat ik nodig had in de zaak waar ik was – ik bevond mij in de wachtrij van een apotheek – en ik dus tijd genoeg had, maar ook omdat mijn gevoel voor humor nog niet afdoende was aangetoond, liet ik hierop volgen: ‘Ik kan trouwens ook wel een voordeel bedenken. Lelijk schoeisel vormt eigenlijk een beveiligingssysteem. Niemand gaat je overvallen voor een paar patta’s dat eruitziet als twee opgeblazen vissen of Crocs met nepbont.’

Mmm, alweer te matig misschien om echt leuk te lijken, dus waarschijnlijk zouden er nog meer te snel geconstrueerde antwoorden volgen. Eigenlijk demonstreerde ik hiermee precies de reden waarom er overproductie is in de mode-industrie; de kwantiteit moet een soort van sporadische kwaliteit waarborgen. Maar wacht, nu had ik plotseling een hele persoonlijke associatie.

Ik moest opeens aan Elisabeth denken. Wat had ik haar Vibran FiveFingers leuk gevonden. Koddig, guitig, aandoenlijk en schalks, dat waren de woorden die ik aanvankelijk voor haar en haar teenschoenen bedacht. Wat ik er ook zo geweldig aan vond, was dat de dingen zolen van niks bezaten. Elisabeth en ik waren even groot. Ik flaneerde graag met haar.

Toch zou mijn vertedering snel verdwijnen. De afspraak om te gaan hardlopen kreeg een flinke knauw bij haar voordeur, die open en dichtging als ik haar ophaalde. Ik was altijd precies op tijd of net iets te vroeg. Zij was nooit klaar, moest nog van alles doen. Ze duwde me een Duitstalig boek in handen. Zo kon ik de tijd in haar portiek met Goethe doden of een andere ‘echte’ schrijver. Haar schoentjes mochten ook niet naar binnen. Die stonden daar ‘ganz alleinig und barfüßerisch’ voor de dorpel. Zolang zij er zelf niet in zat vond ik ze best bizar.

Ik begrijp niet waarom ze mij zo rigoureus buitensloot. Het leidde er toe dat ik, zittend op de harde rand van een plantenbak, steeds luider ging voordragen. Op een gegeven moment begon mijn gereciteer qua luidheid op de toespraken van Hitler of Goebbels te lijken. Dat vond ze helemaal niet erg. Het enige compliment dat ze mij ooit heeft gegeven is dat ik sprak met een “geloofwaardig hoogduits” accent. En zij kon het weten want ze had het gestudeerd.

Het contact met haar is verbroken. Dat kwam niet door haar schoeisel maar toch: in het bos liep het fout met de voethandschoenen die de natuurlijke bewegingen moesten simuleren. Ze kon het parcours, dat harde en zachte stukken bevatte, alsook passages met wortels en modderige delen, nooit ononderbroken voltooien. De grond bleek ongeschikt, de zolen te dun, haar voeten te gevoelig. Het werd haar allemaal te moeilijk. Waarom kon ik geen route uitstippelen met alleen maar zachte paden?

De basis viel weg. We haalden elkaar uit ons normale ritme. Dat placht liefde ook te doen, maar onze verstoringen bleken niet liefdevol. De vriendin in Utrecht had inmiddels een knoop doorgehakt; ze stuurde een foto van haar aankoop. Ik kon niet zeggen dat ik haar keuze reuze vond. Te hoge hakken misschien. Maar geen probleem uiteraard. Als zij ze aan had, zou alles goedkomen. In die schoenfase zaten we nog.

Het had wat minder fel gekund

Maar ja, die Wennemarsjes hebben losse handjes.

Het incident op de 1000 meter schaatsen tijdens de Winterspelen liet me niet los. Joep Wennemars werd tijdens zijn rit gehinderd door de Chinese schaatser Lian Ziwen, wat zijn kansen op een medaille ernstig schaadde. Dat Lian Ziwen vervolgens zijn excuses aanbood, getuigt van sportiviteit en fair play; het was een correcte en waardige reactie op een incident dat vrijwel zeker niet met opzet plaatsvond. Des te onbegrijpelijker was de reactie van Joep Wennemars zelf, die desondanks een slaande beweging naar hem maakte. Dat is gedrag dat niet past bij een topsporter die geacht wordt een voorbeeld te zijn voor anderen. Mijn verontwaardiging was dan ook groot.

Een boze volger op X en een enthousiaste volgster op BlueSky.

Die verontwaardiging bracht mij ertoe een brief te schrijven naar de Volkskrant, die de krant daadwerkelijk plaatste. Achteraf moet ik bekennen dat mijn bewoordingen wat aan de scherpe kant waren. Ik schreef dat topsporters narcisten van het ergste soort zijn en dat Joep voor het leven geschorst zou moeten worden. Als ik er nu op terugkijk, zijn dat wel erg harde woorden voor wat in essentie een onbezonnen gebaar was in een moment van intense frustratie en verdriet. Topatleten staan onder een enorme druk; dat is geen excuus, maar het verdient wel een plek in de beoordeling. Ik blijf bij het standpunt dat Joep zich sportiever had kunnen en moeten gedragen, maar geef toe dat mijn formulering niet helemaal in verhouding stond tot het vergrijp.

Wat vader Erwin Wennemars betreft, ligt de zaak anders en voel ik me minder geneigd tot matiging. Erwin sloeg in zijn opwinding over de prestaties van zijn zoon de bril stuk op de neus van een volstrekt argeloze toeschouwer. Dat is niet alleen onbezonnen gedrag, maar ook fysiek gevaarlijk voor een derde partij die er helemaal niets mee te maken had. Als je het zo leest, snap je eigenlijk niet hoe zoiets kan gebeuren. De man is een opgewonden standje, en dat vind ik een probleem, zeker gezien zijn publieke rol.

Erwin Wennemars zit immers aan tafel als commentator bij een sportprogramma op televisie. Vanuit die positie wordt van hem verwacht dat hij gezaghebbend en evenwichtig commentaar levert, en een zekere voorbeeldfunctie uitstraalt naar het kijkerspubliek. Een commentator die van de zijlijn anderen oproept tot kalmte en sportiviteit, maar zelf ontploft bij succes of tegenslag, geeft een tegenstrijdig en ongeloofwaardig signaal. Of hij die rol nog geloofwaardig kan vervullen in het licht van dit incident, is een terechte vraag die wat mij betreft nog niet beantwoord is.

Al met al schetst het geheel een familieportret van grote passie voor de schaatssport, maar ook van een zelfbeheersing die onder druk snel het onderspit delft. Passie is mooi, en het is onmiskenbaar dat de familie Wennemars leeft voor de sport. Maar passie zonder zelfcontrole is in de publieke arena geen kwaliteit; het is een risico. Voor de sport, voor het publiek, en uiteindelijk ook voor henzelf.

Bril aan gort. Als een ex-sportman zoiets flikt heet dat eufemistisch: ‘De voormalige vedette zat hoog in zijn emotie.’

You brought some joy inside my tears

Maar helaas gaat morele beoordeling de discussie over een sportprestatie domineren.

In de NRC stond een artikel van Anne Buunk en Sara Khosdelazad. Ik plaats het hier (met impliciete toestemming) omdat ik er iets over kwijt moet.

Na Jutta Leerdams olympische goud op de 1.000 meter volgden reacties die we de laatste tijd steeds vaker zien in progressieve kringen. Terwijl de schaatsster haar sportieve hoogtepunt beleefde, verschoof de publiekelijke aandacht razendsnel van het ijs naar haar morele status. De kern van de kritiek: wie haar sportprestatie bewondert, valideert indirect de omstreden uitspraken van haar Amerikaanse partner, Jake Paul.

Zo werd het bejubelen van Leerdams eigengereidheid door Marijn de Vries in haar NRC-column door critici afgedaan als ‘wit feminisme’. En Ruby Sanders stelde op OneWorld zelfs dat wie Leerdam een podium biedt, bijdraagt aan de normalisering van een fascistisch wereldbeeld. Sport en privéleven zijn volgens haar onlosmakelijk verbonden: alles is politiek.

Jake Paul staat inderdaad voor alles waar progressieve mensen, waar wij onszelf ook toe rekenen, tegen in opstand komen. Maar de felle kritiek op Leerdam, en met name op de mensen die haar toejuichen, legt een dieper probleem bloot. Het is een voorbeeld van een vorm van hedendaags activisme waarin morele zuiverheid belangrijker lijkt geworden dan maatschappelijke verandering.

In haar boek Actie! (2026) noemt politiek filosoof Nori Spauwen dit fenomeen treffend „moreel purisme”. Bij de morele purist wordt de focus op perfectie zo dwingend, dat het een verstikkende werking heeft. Morele paspoorten worden gecontroleerd en wie ook maar één millimeter afwijkt van de ‘ideale’ koers, is de vijand. Dit mechanisme beperkt zich allerminst tot de schaatsbaan.

We zien hetzelfde wanneer klimaatactivisten worden afgeserveerd omdat ze één keer in een vliegtuig zijn gestapt, of wanneer iemand wordt veroordeeld om een ongelukkige woordkeuze in een verder vlijmscherp betoog. In plaats van de pijlen te richten op systemische ongelijkheid, keert de beweging naar binnen. In de ergste vorm leidt dit morele purisme tot een vorm van superiorisme: de eigen standpunten zijn de enige juiste en staan nooit ter discussie.

Dit purisme is uitputtend, ineffectief en vertraagt daadwerkelijke verandering. Een beweging die alleen nog uit de ‘moreel volmaakten’ mag bestaan, krimpt per definitie tot een machteloze splintergroep. We maken de drempel om mee te doen zo verstikkend hoog, dat veel bondgenoten zich niet meer durven uit te spreken uit angst voor publieke terechtwijzing.

Bovendien is het micromanagen van elkaars leven niet alleen ineffectief, het is ook vreselijk saai. Activisme zonder humor, satire en relativering verliest aantrekkingskracht. Terwijl we elkaar de tent uitvechten over de vraag of een gouden medaille wel ‘zuiver’ genoeg is, lachen de werkelijke aanjagers van ongelijkheid in hun vuistje. Elke minuut die we besteden aan deze interne zuiverheid, is een minuut waarin de werkelijke ongelijkheid blijft bestaan.

Het is bovendien ironisch dat juist zij die strijden voor de autonomie van de vrouw, Leerdam nu reduceren tot een verlengstuk van haar partner. Door haar succes volledig te laten samenvallen met het wereldbeeld van de man aan haar zijde, ontnemen we haar precies waar het feminisme voor vecht: een eigen identiteit en moreel gewicht, los van haar privéleven. Het is wrang dat we uitgerekend op het moment van haar grootste sportieve succes een moreel tribunaal over haar privéleven openen.

De strijd voor gelijkheid en inclusiviteit is geen wedstrijd in wie het meest vlekkeloos leeft. Echte verandering ontstaat niet door individuele morele perfectie, maar door de bereidheid om ondanks onze tekortkomingen de handen ineen te slaan. In een complexe wereld zijn fouten onvermijdelijk; de focus moet dan ook verschuiven van het obsessief bestraffen van elke misstap naar het vermogen om te leren en weer samen door te gaan.

In een tijd waarin alles direct op scherp wordt gesteld, is een beetje mildheid juist heel krachtig. Het geeft ons de ruimte om de groep weer groter te maken, in plaats van iedereen af te serveren die niet precies jouw route volgt. Laten we onze energie daarom inzetten waar ze thuishoort: bij het bestrijden van ongelijkheid zelf, voordat iedereen is afgehaakt.

Anne Buunk is klinisch neuropsycholoog in het Universitair Medisch Centrum in Groningen. Ze is actief als Dolle Mina. Sara Khosdelazad is psycholoog in opleiding en onderzoeker. Ze is actief als Dolle Mina.

Ik ben het eens met de schrijfsters. Ik wilde een voorbeeld geven van een andere schaatster: Joy Beune. Zij verdiende wat bij door bloot in de Playboy te verschijnen. Moreel hoog in de boom zittende mensen vielen over haar heen; ook een soort van moreel purisme.

Inhoudelijk is dat naar mijn mening een vergelijkbaar voorbeeld, al zitten er ook verschillen tussen beide situaties. Als je kijkt naar het mechanisme dat de auteurs beschrijven, zit de overeenkomst vooral in de manier waarop morele beoordeling het gesprek over een sportprestatie of autonomie overneemt.

In het NRC-stuk gaat het bij Jutta Leerdam om kritiek die indirect via haar partner Jake Paul loopt: bewondering voor haar sportieve succes zou volgens critici impliciet diens politieke of maatschappelijke standpunten legitimeren. Columnisten zoals Marijn de Vries en stemmen in media als OneWorld (waaronder Ruby Sanders) werden onderdeel van die discussie. De auteurs koppelen dat aan wat filosoof Nori Spauwen “moreel purisme” noemt: de neiging om mensen langs een morele meetlat te leggen die nauwelijks afwijking toestaat.

Bij Joy Beune zie je een vergelijkbaar patroon wanneer haar keuze om naakt in Playboy te verschijnen leidde tot morele verontwaardiging: de discussie verschoof van haar sportprestaties naar haar persoonlijke keuzes. Critici koppelden haar handelen aan bredere morele of ideologische oordelen (“dit schaadt vrouwen”, “dit is niet feministisch”, enzovoort). Haar autonomie als individu kwam onder druk te staan doordat anderen bepaalden wat een “juiste” keuze zou zijn. Dat lijkt sterk op wat de NRC-auteurs beschrijven: een vorm van activisme waarbij persoonlijke morele zuiverheid centraal komt te staan, soms meer dan structurele kwesties.

Er zijn ook verschillen: bij Leerdam gaat de kritiek over associatie met een partner en diens ideeën. Bij Beune ging het om haar eigen keuze over seksualiteit en zelfpresentatie. Ironisch genoeg raakt dat tweede voorbeeld misschien nóg directer aan feministische autonomie: de vraag wie bepaalt wat een vrouw met haar lichaam mag doen.

Als je het abstract maakt, draait het in beide gevallen om hetzelfde spanningsveld: wordt iemand beoordeeld op haar prestaties en eigen handelen, of op een moreel totaalplaatje dat anderen samenstellen? Dat is de kernovereenkomst: het risico dat morele toetsing omslaat in sociale disciplinering, waardoor ruimte voor nuance, humor of individuele vrijheid kleiner wordt.

Ik vind dat een irritant fenomeen en wilde erop reageren met een provocatie. Vandaar mijn posting.