Categorie: Scriptie

De Booleaanse bilnaad

Waarom een strak notenapparaat altijd voor de nodige spanning zorgt.

Ik heb een vriend die op de HAN in Nijmegen werkt. Hij is een hogepriester van de bronvermelding. Hij leert medisch personeel in opleiding hoe ze de weg vinden in de krochten van PubMed, alsook hoe ze verwijzingen naar vakliteratuur volgens de zogenaamde APA-richtlijnen vorm moeten geven. Kortom: hij weet alles van het ‘notenapparaat’ van een scriptie.

Soms stuurt hij me een e-mail waarin hij een noodkreet van een student deelt. Zo’n student typt een wanhopige zoekstring – een soort van tekstueel precisiefilter – om die ene specifieke studie over oorontstekingen bij baby’s te vinden. En mijn vriend? Die reageert dan met de triomfantelijke bezetenheid van de ware vakidioot.

Uit overwegingen van discretie is bij de begeleidende afbeelding gekozen voor een pantalon; de visuele spanning van de daadwerkelijke superstring bleek technisch niet verantwoord. De bedoeling van de afbeelding lijkt mij echter volkomen duidelijk: voor de besproken vriend is het creëren van de juiste zoekstring geen hobby meer; het is pure hogedruk-acrobatiek in de bilnaad van de database.

Vervolgens ontvang ik zijn verbeterde versie. Nu moet de lezer weten: voor mij is zo’n zoekstring pure abracadabra. Het is een visuele diarree van haakjes, aanhalingstekens en MesH Terms*. Om het voor mezelf een beetje behapbaar te maken (en om zijn academische borstklopperij een tikkeltje te temperen), moet ik het vertalen naar beelden die ik wél snap.

Ik zie dan een kledingstuk voor me. De zoekpoging van de studente is een lubberend confectieslipje van de Wibra; het dekt de lading wel, maar er zit geen enkel model in. Mijn vriend komt vervolgens met zijn kleermakerskrijtje. Hij verplaatst een koppelteken, zet een hoofdletter bij de ‘Anti-Bacterial Agents’ en snoert de boel met zijn binaire precisie zó strak aan, dat er een herenmodel ontstaat dat van achteren vervaarlijk in de bilnaad snijdt.

Een zoekstring die zó strak staat dat hij de ‘diepte’ opzoekt aan de achterkant, moet aan de voorkant de spanning ergens vandaan halen. En die trekkracht is er: deze zelfvoldane voetnootprins blijkt een enorme ‘boner’ te krijgen van zijn eigen prestaties. Dat is geen kritiek. Het gaat per slot om maatwerk. Ik schreef hem dat ik ook wel eens grootheidswaan voel van mijn teksten. Bij hem concentreert de trots zich zo op één plek dat het een medisch wonder is dat er nog bloed naar zijn hersenen stroomt; maar ik begrijp de opwinding.

De anatomie van de superstring

Voor wie zich durft te wagen aan de rauwe werkelijkheid van een PubMed-expert: hieronder de transformatie van een hulpvraag naar een superstring. Eerst de vraag van de studente:

Ik ben bezig met een afstudeerproject met een literatuuronderzoek. Ik heb via een eerder gepubliceerde systematic review een passende studie gevonden maar ik krijg deze niet gevonden met zoektermen… Mijn zoekstring tot heden zal ik onderstaand delen.’

Hier de zoekstring van de studente:

(“otitis media”[MeSH Terms] OR “otitis media, suppurative”[MeSH Terms] OR “otitis media”[Title/Abstract] OR “middle ear infection”[Title/Abstract]) AND (“child“[Title/Abstract] OR “infant“[Title/Abstract] OR “children”[Title/Abstract]) AND (“anti bacterial agents”[MeSH Terms] OR “amoxicillin”[MeSH Terms] OR “amoxicillin potassium clavulanate combination”[MeSH Terms] OR “amoxicillin”[Title/Abstract] OR “augmentin”[Title/Abstract]) AND (“placebos”[MeSH Terms] OR “placebo-controlled”[Title/Abstract] OR “placebo*”[Title/Abstract] OR (“wait”[Title/Abstract] AND “see”[Title/Abstract]) OR “watchful waiting”[Title/Abstract]) AND (“pain”[Title/Abstract] OR “otalgia”[Title/Abstract] OR “symptom resolution”[Title/Abstract])

Mijn vriend begrijpt direct dat de MeSH-termen niet strak zitten. Zijn verbeterde versie ziet er zo uit:

(“Otitis Media”[MeSH] OR “Otitis Media, Suppurative”[MeSH] OR “otitis media”[Title/Abstract]) AND (“Infant”[MeSH] OR “Child”[MeSH] OR child*[Title/Abstract]) AND (“Anti-Bacterial Agents”[MeSH] OR “Amoxicillin”[MeSH]) AND (“treatment outcome”[MeSH] OR “clinical cure”[Title/Abstract])

*Waarom dit een superstring is.

(Hier moest AI mij heel erg bijstaan. Ik neem het niemand kwalijk dat hij dit gedeelte overslaat.)

1. De “Officiële” Labels (MeSH)

De student gebruikt vaak alleen maar woorden die in de titel of samenvatting staan ([Title/Abstract]), maar mijn vriend dwingt de database naar de officiële trefwoorden:

  • Student: "anti bacterial agents" (gewoon een tekstgegeven)
  • De Expert: "Anti-Bacterial Agents"[MeSH]Hier zie je de precisie: de hoofdletters en het koppelteken zijn essentieel. Zonder die verbinding snijdt de broek niet.
2. De Logische Samenvoeging

Mijn vriend ziet dat de student drie verschillende termen voor kinderen gebruikt die eigenlijk dubbelop zijn. Hij brengt dat terug naar de essentie:

  • Student: ("child*" OR "infant*" OR "children")
  • De Expert: ("Infant"[MeSH] OR "Child"[MeSH] OR child*[Title/Abstract])Hij vangt hiermee zowel de officiële medische categorie als de losse zoektermen in één strakke beweging.
3. De Primaire Uitkomst (De “Boner” van de expert)

Dit is het stukje waar hij echt laat zien dat hij de materie begrijpt. Hij voegt termen toe waar de student niet eens aan had gedacht, zoals treatment outcome.

  • De toevoeging van de expert: "treatment outcome"[MeSH] OR "clinical cure"[Title/Abstract] OR "treatment failure"[Title/Abstract]

Kortom?

Waaraan herkent men de meester, cq de superfreak?

  • Correctie op spelling: Van anti bacterial naar het officieel geregistreerde Anti-Bacterial Agents.
  • Efficiëntie: Het verwijderen van overbodige herhalingen zoals child* versus children.
  • Medische diepgang: Het toevoegen van uitkomstmaten zoals treatment failure die de student over het hoofd zag.

P.S. Voor de niet-ingewijden: de titel van dit blogbericht is geen toeval. In de wiskunde en de informatica verwijst ‘Booleaans’ naar de logica van George Boole. Hij is de grondlegger van wat we nu de Booleaanse algebra noemen, en de kern daarvan bestaat uit de verbindingen: AND, OR en NOT. De hele digitale wereld (computers, zoekmachines, AI) draait op de binaire logica die hij in 1847 en 1854 publiceerde. Boole bedacht dat je logische redeneringen kunt vertalen naar wiskundige vergelijkingen. In plaats van getallen gebruik je waarheden:

  • AND: Beide voorwaarden moeten waar zijn.
  • OR: Ten minste één van de voorwaarden moet waar zijn.
  • NOT: Een voorwaarde moet expliciet worden uitgesloten.