Over de laatste-meterproblematiek tot mijn pensioen als gevolg van luchtfietserij en halve maatregelen.
SSinds ik van een manager bij PostNL heb begrepen dat ik als postbezorger doe aan last-mile–bezorging, trek ik weleens mijn zevenmijlslaarzen aan als ik naar m’n werk ga. Passende bedrijfskleding is namelijk verplicht. Andere woorden die ik door mijn contacten met het hogere echelon heb geleerd, zijn operationele efficiëntie, logistieke ketenoptimalisatie, multimodale distributie en capaciteitsmanagement. Ik vermoed dat ze daar onderling ook weleens gewoon Nederlands praten, maar dat kan ik niet met zekerheid zeggen. Misschien heeft de dehumanisering van de bezorglogistiek (die eigenlijk tot een bezorgcapaciteitsvergroting moest leiden, alsook een fysieke klantontlasting) hen allang in robotten veranderd. Wij arbeiders van vlees en bloed moeten dat alleen nog even integreren in ons operationele bezorgconcept.

Op het lokale depot van Arnhem aan de Johan de Wittlaan zaten we tot voor kort nog ruim in ons jasje wat vervoermiddelen betreft. En bijna alles was elektrisch. We hadden de keuze uit de elektrische fiets, de elektrische bakfiets en een soort scootmobiel met achterop een kist waarin je eventueel ook XXL-formaat pizza’s kon vervoeren, of een bescheiden eenpersoonshuishouden. Van die laatste karretjes werd maar weinig gebruikgemaakt. In het begin dacht ik dat het invalidenwagentjes waren. Een collega die ik nog nooit uit zijn zadel had zien komen, wees steevast naar de knop van het rolluik als hij naar buiten moest, in de vaste veronderstelling dat die wel voor hem zou worden ingedrukt. Natuurlijk deed ik dat. Voor de mindervalide medemens doe je immers alles.
Toen ik echter nadacht over de manier waarop hij de post in zijn wijken op dat allerlaatste stukje (zeg: één twintigste van een mijl) van zijn kar door de voortuintjes naar de brievenbussen moest vervoeren, begreep ik dat het hier helemaal niet om een revalidatievoertuig kon gaan, maar om een mallotig karretje uit de begintijd van de multimodale wijkontsluiting die én de mensgerichte emissiereductie én de optimalisatie van het brievenbusbereik moest bevorderen. Ooit was dit ongetwijfeld een eerste elektrisch aangedreven distributieplatform voor de fijnmazige ontsluiting van de openbare brievenbusinfrastructuur. Nu waren zowel het voertuig als zijn bestuurder overduidelijk uit de tijd geraakt.
Serieus nu. De bovengenoemde karretjes voor de early adapting, 100% valide maar toch fysiek uitgedaagde bezorger zijn inmiddels afgevoerd. Die enkele bestuurder geniet van z’n pensioen en Afrika is blij met een transportmiddel dat ook op zonnepanelen blijkt te kunnen rijden. De elektrische bakfietsen zijn echter gebleven. Die vormen in al hun plompheid waarschijnlijk het volgende te saneren vlootonderdeel; al zou je zo’n gevaarte nu al een mobiliteitsrelikwie kunnen noemen. Waar ik het echter over wil hebben, zijn de elektrische fietsen.
Over deze tweewielers valt eigenlijk niets naars te zeggen. Ze kunnen net als andere vervoersmiddelen defect raken, maar er is een vaste fietsenmaker in dienst die de dingen weer razendsnel operationeel maakt. Met twee tassen aan de bagagedrager en één grote tas aan het stuur kun je er ook aardig wat post in kwijt. Je rijdt er bovendien duizend maal stabieler en sneller op dan op zo’n bakfiets, en je hoeft voor de besturing ervan niet eerst een certificaat te halen. Wat is het probleem dan, zou je zeggen.
Nou kijk; we moeten toch weer even terug naar dat management, vrees ik.
De top van het bedrijf besloot in al haar hiërarchische wijsheid dat we, vanwege de krimpende postvolumes (een fenomeen dat inderdaad reëel is en waarover bijna dagelijks in de krant valt te lezen), voortaan moesten afzien van zogeheten daldagen en bijbehorende dalwijken. In de toekomst zouden er uitsluitend nog piekwijken bestaan. Piekdagen betekenen sowieso meer post; dat was altijd al zo. Maar door het schrappen van de rustige dagen en het in elkaar schuiven van de routes, zou het volume per dag en per wijk alleen maar toenemen. Het totaal aan post liep weliswaar terug, maar dat werd opgevangen door de natuurlijke afvloeiing van personeel. De achterblijvers moesten door die inkrimping feitelijk meer gaan vervoeren.
Op het hoofdkantoor trok men daaruit de onwijze conclusie dat het grootste deel van de elektrische fietsen wel kon verdwijnen. Wij bezorgers zouden immers dagelijks te veel lading hebben om nog op zo’n tweewieler te kunnen stouwen. De logge bakfiets werd gebombardeerd tot de nieuwe noodzaak; althans, op de tekentafel. En dus werden er op ons depot zeventien prachtige e-bikes afgevoerd.
Op de dag van die grootscheepse ontruiming kwamen de bollebozen zelf even poolshoogte nemen op de werkvloer aan de Johan de Wittlaan, benieuwd hoe geweldig dat besluit van hogerhand werd geïmplementeerd. Omdat wij de bui allang zagen hangen, stonden velen van ons ter plekke te foeteren; de heren van boven waren dan ook weer snel vertrokken. De praktijk bleek weerbarstiger dan het spreadsheetmodel. De nieuwe maatregel werd al snel half teruggedraaid, en op de vloer bleek dat er nog altijd zat diensten overbleven waarvan de lading moeiteloos (of met enige lenigheid) in drie fietstassen paste.
Het is opmerkelijk om te ervaren hoe de feiten, zodra die met spreadsheetwijsheid en tekentafeltheorieën in botsing komen, het onderspit delven; en hoe lang het kan duren voordat leidinggevende rekenmeesters de realiteit van alledag onderkennen en eindelijk ingrijpen. Een weerbarstige werkelijkheid moest wijken voor algoritmische luchtfietserij en de beleidsmakers zijn nog steeds niet tot herstelacties overgegaan. Integendeel; zelfs hun onderknuppels, genaamd teamleiders, die direct zicht hebben op de bittere gevolgen van deze kaalslag in het fietsenpark, plakken liever pleisters dan dat zij de open wond die door die onwijze beslissing van hogerhand is geslagen, fatsoenlijk hechten.
Eén zo’n noodverband heeft mij in een lastig parket gebracht met een collega. Zij werd als tussenfiguur naar voren geschoven om de geslonken vloot rechtvaardig over het personeel te verdelen. Je zou verzoenend kunnen zeggen dat zij en de direct leidinggevenden dappere pogingen doen om van de nood een deugd te maken. De aangestelde verdeelmeester stelt nu iedere ochtend een lijst op waarmee zij bakfietsen of gewone e-bikes toewijst aan de lopers. Dat doet zij zo afwisselend en eerlijk mogelijk, opdat wij allemaal dezelfde lasten van de kaalslag dragen.
En toch is onverwacht gebleken dat je dat proces van schaarsteverdeling net zo goed aan de wijsheid en collegialiteit van de bezorgers zelf kunt overlaten. Het werkt precies zoals verkeerskundige Hans Monderman ooit aantoonde; op drukke kruispunten kun je soms prima de stoplichten weghalen zonder dat het verkeer in een totale chaos verzandt. Ik ben een groot voorstander van dat laisser-faire, laisser-passer. In afwezigheid van een planner houdt de meute op het depot zich namelijk keurig aan die wetmatigheid.
De verklaring daarvoor is simpel: wij bezorgers mogen zelf bepalen hoe laat we beginnen en hebben de hele dag de tijd. Sommige collega’s werken liever vroeg, anderen starten liever laat. Daardoor kunnen dezelfde tweewielers probleemloos twee keer op een dag worden ingezet; een organisch systeem dat zichzelf moeiteloos reguleert. Zodra je echter een centraal rooster gaat opstellen waarin iedereen, ongeacht zijn starttijd, een vast voertuig krijgt toegewezen, loopt dat zelfsorterende proces volledig mank. Omdat iedereen gebonden is aan de schriftelijke toeschrijving, staat het exemplaar dat aan een late beginner ‘toebehoort’ een groot deel van de ochtend werkeloos in het rek, terwijl een vroege vogel noodgedwongen met een logge bakfiets op pad moet. De onderlinge verhouding met deze welwillende tussenpausen is er door die goedbedoelde planzucht dan ook niet op vooruitgegaan.
Zo hobbel ik de komende jaren nog wel even voort richting de eindstreep van mijn werkzame leven. Als het met die efficiëntieslagen op de Johan de Wittlaan in dit tempo doorgaat, staan er tegen de tijd dat mijn pensioen aanbreekt waarschijnlijk helemaal geen wielen meer in het rek. Gelukkig heb ik mijn zevenmijlslaarzen nog achter de hand; al sluit ik niet uit dat ze voor mijn afscheid nog ergens uit een vergeten hoek een oude scootmobiel opduikelen. Dat zou pas écht een waardige bekroning zijn van mijn persoonlijke laatste-meterproblematiek.
