De dictatuur van het huisadres

Hoe twee herstelstickers een taalpurist tot wanhoop dreven.

We zaten naar stickers te kijken; twee verschillende exemplaren. Eindelijk kwam er tijdens het obligate werkoverleg een onderwerp aan de orde waarover ik als postbezorger een uitgesproken oordeel had. Van tevoren zou ik nooit hebben bevroed dat ik over zoiets banaals als kleefetiketten in vuur en vlam kon raken. Maar goed, ik beschouw mijzelf daarnaast als taaljongen, wat impliceert dat je mij een taalpurist kunt noemen.

Waar ging het om? Laat ik beginnen met een alledaagse situatie uit de praktijk van mijn beroep. Wanneer ik de wijk inga, bevindt zich tussen mijn bundels altijd wel een envelop of kaart die daar niet thuishoort. Daarvoor bestaan twee oorzaken: óf de bestemming ligt in een gebied waar ik niet loop, óf het poststuk is simpelweg onbestelbaar. Denk bij dat laatste aan een uitpuilende brievenbus, een onvolledig adres, een woning zonder gleuf, of een bewoner die de zending weigert.

In al die laatste gevallen moet de envelop terug naar de afzender. Dient het stuk ergens anders bezorgd te worden – zoals bij mijn eerste voorbeeld – dan zou je dat ‘alsnog naar de geadresseerde’ kunnen noemen. Aan het eind van de dienst neem je al die ‘achterblijvers’ mee naar het depot, voorziet ze van een etiketje en deponeert de stapel in de gleuf voor ‘overige bestemmingen’ van de vertrouwde rode brievenbus. Herstelpost heet dat in ons jargon.

Mijn opwinding ontstond door de nieuwe naamgeving van die kleefstrookjes. Sowieso heeft men één vertrouwd etiket opgesplitst in twee varianten. Dat valt nog te billijken. Maar met die bedachte termen heb ik aanzienlijk meer moeite. Je zou denken dat zoiets geen hogere wiskunde vereist. Noem de ene variant simpelweg ‘HERSTEL GEADRESSEERDE’ en de andere ‘RETOUR AFZENDER’. Met ‘geadresseerde’ en ‘afzender’ hanteer je twee glasheldere begrippen. Iedere Nederlander weet ogenblikkelijk wat daarmee bedoeld wordt, dus een doorgewinterde postbezorger al helemaal.

Maar nee hoor, een clubje bureaukluivers binnen het management-waterhoofd had het licht gezien. De twee etiketten luisteren voortaan naar de namen ‘HERSTEL HUISADRES’ en ‘RETOUR HUISADRES’. Verstandelijk is zo’n wijziging natuurlijk geen onoverkomelijke hindernis; dat kunstmatige onderscheid heb je binnen twee tellen onder de knie. Vanuit taalkundig oogpunt vind ik het een regelrechte gotspe, en bovendien symptomatisch voor de hersenspinsels van een wezenloos bestuurscentrum.

Nogmaals: voorheen volstond één enkel stickertje. Nu krijgen we dus ‘HERSTEL HUISADRES’ – voor een zending die in de verkeerde loop is beland en terug het sorteerproces in moet – naast ‘RETOUR HUISADRES’ voor alles wat teruggaat naar de afzender. Waarom in vredesnaam twee keer dat plompe ‘huisadres’? Alsof bedrijven plotseling zijn afgeschaft, of alsof de afzender per definitie in een eengezinswoning resideert. Het getuigt van een stuitend gebrek aan taalgevoel bij de bedenkers. Vooral tijdens vergaderingen komt die bestuurlijke leegte volledig tot haar recht. Mannetjes en vrouwtjes vol opgeklopte prietpraat. Ik wijs zo een paar van die bovenkruipers aan. Trouwens, op deze lieden kun je ook prima twee verschillende etiketjes plakken.

De eerste categorie bestaat uit oudgedienden met praktijkervaring. Zij hebben ooit met hun eigen laarzen in de modder gestaan. Pas echter op voor degenen die louter op basis van misplaatste ambitie te hoog in de pikorde zijn beland. Het ontbreekt hen vaak aan de capaciteiten om op dat niveau te functioneren. Maar ja: ze deden altijd keurig wat er gevraagd werd, meldden zich zelden ziek en moesten jarenlang lijdzaam toezien hoe jongere honden hen passeerden. Dus vond een leidinggevende – die zelf evenmin op zijn plek zat – dat het tijd werd voor een beloning. Ziedaar het gestaag aanzwellen van het waterhoofd door lieden die via de rangen omhoog zijn gevallen. Van hen kun je tenminste nog zeggen dat ze ooit zelf post bezorgden, al is die parate kennis inmiddels diep begraven onder een dikke laag managementjargon.

Maar dan die tweede groep. Ik noem hen de ‘zij-instromers’. Zij die na de middelbare school hebben doorgeleerd; nou ja, ergens een papiertje hebben binnengesleept voor commerciële economie, vrijetijdsmanagement, bedrijfskundige informatica of een andere nietszeggende pretstudie. Ik beschouw een groot deel van de bestuurslaag van ons postbedrijf als de ultieme parkeerplaats voor academici zonder talent. Het is een verzamelbak voor theoretische luchtfietsende stoelwarmers die tijdens hun studie al allergisch waren voor zweetdruppels en nooit één stapje harder hebben gezet dan strikt noodzakelijk voor een zesje. Beloftes die nooit zijn ingelost. Maar praten dat ze kunnen!

Op de echte arbeidsmarkt – waar daadwerkelijk gepresteerd moet worden en fouten geld kosten – zouden deze gladgestreken netpakken binnen een week door de mand vallen. Daarom vluchten ze naar de veilige schoot van een logge uitvoeringsorganisatie, waar je hele dagen ongestraft kunt vergaderen over niets, PowerPoint-presentaties vol holle frasen in elkaar flanst en je eigen bestaansrecht veiligstelt door bestaande, prima werkende stickers van een volstrekt idiote nieuwe naam te voorzien. Het ergste is nog het dedain waarmee deze theoretische lichtgewichten neerkijken op de mensen die buiten door weer en wind de boel draaiende houden; zijzelf zijn immers de grote strategen die vanaf hun ergonomische bureaustoel de lijnen uitzetten, terwijl ze in werkelijkheid nog geen deuk in een pakje boter slaan en bij de eerste de beste regenbui al een burn-out oplopen.

Na deze enigszins hyperbolische tirade ten slotte nog even het geval Ronald van Noorden. Deze man op de drempel van het bejaardentehuis vult na een veiligheidsfout bij ProRail en een roemloze aftocht als NS-omroeper inmiddels alweer vier jaar trouw de gleuven van de natie, zonder daarbij zijn eigen mond dicht te plakken. Hij windt zich nogal eens onevenredig op over taalkundige futiliteiten. Waardoor een collega – zoals ook nu weer – zich genoodzaakt ziet sussend in te grijpen: ‘Jezus man, maak je niet zo druk, het proces zit pas in een testfase. Heb je die aardige brief van bezorgmanager Paul soms niet gelezen? Die schreef nog wel: “Jouw mening telt! Na een maand vragen we jou wat je van de stickers vindt. Er kan vast nog iets beter. Met jouw ervaring kunnen we de stickers verbeteren. Heb je vragen over het herstelsticker-proces of de stickers? Neem dan contact op met je Bezorgcoach.” Maar ja, als jij meteen zo fel van leer trekt…’

Waarschijnlijk heeft hij gelijk, al vrees ik dat mijn bezorgcoach binnenkort zelf een sticker met ‘Retour afzender’ op mijn voorhoofd plakt terwijl mijn taalkundige kruistocht op een voorgedrukt evaluatieformulier in drievoud ergens onderin een la verdwijnt.