Slow and steady wins the race

De esthetiek van het trage en van het nutteloze.

Mag ik je voorstellen aan de nieuwste blikvanger van mijn Meccano-creaties? Inderdaad, een schildpad. Ik noem haar Shelly vanwege haar indrukwekkende pantser, maar de namen Siësta en Mañana werden ook overwogen. Ze bezit tenslotte nog een tweede kenmerk.

Ik heb haar aan de ketting gelegd (zie foto) maar niet om haar te ketenen. Integendeel, een hoger toerental zou haar sieren; ze werd immers ontworpen om te stappen, niet om te mediteren. We kunnen echter met wetenschappelijke zekerheid vaststellen dat ze nooit boven haar natuurlijke logheid uit zal groeien; de wetten van de mechanica zijn onverbiddelijk.

Nee, mijn Shelly is niet bepaald een Ninja Turtle, nee. Ziehier het binnenwerk van de traagheid: een ketting, een handvol tandwielen en een hoop goede bedoelingen. En toch: hulde aan mijn pantsermeid. Onder haar schild schreidt de tijd voort met de kracht van gesublimeerde zinloosheid.

Ze wekt wrijving, zoals dat heet. De interne frictie in haar raderwerk is groot. Haar inwendige drive bestaat uit tandwielen alsook uit de eerder genoemde kettingaandrijving. Die vertragen de boel zozeer, dat slakken er zenuwachtig van worden. Ze is verworden tot een platte steen van plomp metaal die ik per se tot leven wilde wekken.

Het elektromotortje, dat voor haar hart moet doorgaan, klinkt als een astmatische hommel. ​Vanuit haar maagstreek kronkelen dunne draadjes richting de uitwendige trafo. Het oogt als een infuus op de afdeling geriatrie. Je draait de spanning omhoog, maar het resultaat is dat madame Coquille haar metalen pootjes tergend knarsend van de grond tilt om deze, vele seconden later, omzichtig neer te planten zonder veel te zijn gevorderd.

Ik heb mij neergelegd bij haar beperkingen en haar iets voorgelezen ter vertroosting. Shelly kent nu het beroemde relaas van de haas en de schildpad van haver tot gort. Ze haat prestatiegerichte strebers. Leert de moraal van Aesopus’ fabel niet dat gestaag en volhardend doorzetten het wint van pure snelheid in combinatie met overmoed? ​Door die laatste ijdele eigenschap verliest de haas het alsnog van haar.

Hij doet onderweg een dutje omdat hij zijn overwinning al zeker waant, terwijl de schildpad puur op karakter en zonder pauzeren als eerste over de finish kruipt. Dat verhaal verschaft onze ‘Shell’ de verantwoording om haar tempo vooral niet op te voeren. Zolang ze gestaag doorpruttelt op twaalf volt, komt de eindstreep vanzelf een keer in zicht.

Ze lijkt je aan te kijken met een blik die zegt dat haast een uitvinding is voor mensen zonder toekomst. Terwijl zij die in overvloed bezit. ​Een gewone schildpad tikt de honderdvijftig jaar al met speels gemak aan, maar een exemplaar opgetrokken uit verzinkt ijzer en messing overleeft probleemloos een paar menselijke generaties. Zeker nu ik haar netjes in de naaimachineolie heb gezet.

God zag dat het goed was. Ik zei: “Ziezo koningin, je bent gezalfd. Je zal er geen stap sneller door gaan, maar toch; terwijl ik over drie jaar aan m’n AOW begin, staat jij over honderd jaar nog steeds onverstoorbaar te glimmen. Dat is best een geruststellende vorm van onsterfelijkheid: voortleven als een extreem trage, goed gesmeerde gatenpan op pootjes.”

Het mooiste aan dit schepsel is haar volstrekte gebrek aan maatschappelijk nut. Ze maait geen gras, ze zuigt geen stof en ze blaft niet tegen ongenode gasten. Ze bestaat puur om te zijn en om af en toe met metallisch geratel te getuigen hoe weinig voortgang ze in een stief kwartiertje weet te boeken.

In een tijd waarin alles efficiënt moet zijn, is zij een prettige vorm van stil verzet. Je zou haar kunnen zien als de belichaming van het filosofische stoïcisme: vanbuiten een onneembare stalen vesting die zich niets aantrekt van de wereld, vanbinnen een raderwerkje dat de potentie heeft om te tikken als een klok en die, werkend of niet, zich alleen iets aantrekt van de eeuwigheid.

Tegenwoordig staat ze meestal mooi te wezen op mijn dressoir. Soms zet ik haar aan voor voorbijgaande gasten om te spotten met de tijd. Dan wekt haar lompe gratie sympathie, vooral bij de oudere generatie. We zien eerbiedwaardig speelgoed dat het tempo van het heden op geen stukken na kan volgen. Ze knarst niet uit protest maar uit lijdzame onvermijdelijkheid. De haast verdampt ter plekke, stilstand wint het bijna van vooruitgang, en iedereen weet precies hoe laat het is.